Üye Ol / Giriş yap


Tarih

YÜZBAŞI SELAHATTİN’İN TARSUS’U

ALİ İHSAN ÖKTEN 26.04.2019

Yüzbaşı Selahattin’i hepimiz İlhan Selçuk’un aynı isimli kitabından biliriz. 1894 yılında Edirne’de doğmuştur. 1900 yılında babasının Tekirdağ’a tayin olması nedeniyle ilkokulu burada okur. Daha sonra Edirne Askeri İdadisi’ni bitirip Mekteb-i Harbiye’ye başlar.  1912 yılında mezun olduktan sonra piyade teğmeni olarak  ilk tayin yeri olan Çanakkale’deki 2. Kolorduya gider. İtalyan harbi sırasında Çanakkale’dedir. İtalya harbinden sonra Balkan harbine katılır. Burada tanıştığı arkadaşlarının aracılığıyla İstanbul’a geldiğinde İttihat ve Terakki’nin eylemlerine katılır. 1918 yılında yüzbaşı olur.  Bu sırada çıkan 1. Dünya Savaşı’nda 5. Kuvveyi Seferiye karargâhına tayin edilir. Savaş sırasında İran ve Kafkas cephelerinde çarpışır. Ardından Irak cephesinde çarpışır. Bağdat savunmasında elindeki imkânları en iyi şekilde kullanmasına rağmen şehir kaybedilir. Bağdat’tan sonra Bakü müdafaasında yer alır. Ancak Bakü de kaybedilir.

Resim-1:Yüzbaşı Selahattin

1926 yılında  ordudaki görevinden kendi isteğiyle emekliye ayrılarak  çeşitli devlet kurumlarında çalışır. "Harp Madalyası", "Kılıçlı Beşinci Rütbeden Mecidî" ve "İkinci Rütbeden Alman Demir Salip" nişanları ile "İstiklal Madalyası" sahibidir. Askerlik yaşamı ile ilgili savaş anılarını on beş cilt halinde toplar. Anıları, İlhan Selçuk tarafından romanlaştırılarak iki cilt halinde 1973 yılında yayımlanır.

Resim-2:İlhan Selçuk

İlhan Selçuk, Yüzbaşı Selahattin'in Romanı adıyla yayımladığı anılarının son bölümünde, O'nu şöyle tanımlamaktadır: "Yüzbaşı Selahattin'in Romanı gerçekte bir kişinin değil, bir kuşağın romanıdır; Osmanlı İmparatorluğu’nun son kuşağının romanı... Yıkılan imparatorluğun yerine Turan İmparatorluğunu kurmak isteyen, ama bu düşsel serüvenin peşinde yenilgiden yenilgiye uğradıktan sonra Anadolu'da ulusal gerçekçiliğe dönüşümün romanı... Yüzbaşı Selahattin bir çağ değişimini kişiliğinde yaşamıştır, umutla, acıyla, korkuyla, yüreklilikle, bilinçle, bilinçsizlikle...


Resim-3:Yüzbaşı Selahattin’in Romanı

1914 yılında Bağdat seferine çıkan Osmanlı orduları, Pozantı’yı aştıktan sonra Tarsus’a ulaşırlar. Burada bir süre konakladıktan sonra Ceyhan ve Osmaniye üzerinden Antakya’ya oradan da Suriye’ye geçerler. Kurtuluş savaşına da katılmış olan Yüzbaşı Selahattin anılarında Tarsus’tan da söz eder. Tarsus’u  lokantası, berberi ve oteli olan bir kasabacık olarak tanımlar. Anıların en dikkat çekici özelliği Tarsus’ta elektrik olmasıdır. O dönemde Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerinde ilk elektriği olan kent Tarsus’tur.

Resim-4:Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde ilk elektriği olan kent Tarsus’tur.

Yüzbaşı Selahattin’in dikkatini çeken ikinci bir şey ise portakal ağacını yaşamında ilk kez görmesidir.

Resim-5: Tarsus’ta portakal ağacı

"Gece yarısına doğru tren Toroslar’da Pozantı’ya geldi. Demiryolu burada bitiyordu. Vagonlardan indik. Hava müthiş soğuk, dağlar karlıydı. Portatif karyolalarımızı açtık, açık havaya kurduk ve elbiselerimizle yattık. Üç gün, üç gecedir trende sersem olmuştuk. Benim karyolamla Hüseyin Rahmi’ninki yan yanaydı. Biraz ileride Emin Ali yatıyordu. Cemal, Basri Bey’in yanına gitmişti. Yolda Cemal’in Kurmay Başkanı Yüzbaşı Basri’nin karısıyla kardeş çocuğu olduğunu öğrenmiştik. Cemal hem Trablus kahramanı, hem de Tümen Kurmay Başkanı’nın akrabası olunca kendisini bizden üstün görüyor, bizimle konuşurken büyük adam tutumunu benimsiyordu.

Sabah, gün açılırken uyandığımız zaman gece yağan kırağı nedeniyle battaniyelerimizin üzerinin  buz tuttuğunu gördük. Kalktık. Yakında bulunan bir işçi kahvesinde çay içtik. Birkaç saat içinde bize binek hayvanı verdiler. Eşyalarımızı toplattık. Yola çıktık.

Kumandan Halil Bey’in otomobili varmış. Halil Bey, kurmayı ve yaverleri otomobille Tarsus’a gittiler.

Biz de atlara kurulduk. Yürüyüşe çıktık. Öğleüstü bir yerde mola verdik. Herkes bir şeyler yiyordu.  Rahmi’yle ben de yiyecek bir şey yoktu. Tanıdığımız da olmadığı için o gün aç kalmıştık.  Akşam bir hana geldik. Ekmek ve yoğurt arıyorduk. Üsteğmen Cemal heybesinden çaydanlık çıkardı. Çay pişirtti. Bisküvit çıkardı. Yemeye başladı. Herhalde havanın soğukluğu ve açlık nedeniyle içi  ezilen ben, böyle karşımda şapur şupur yemek yendiğini görünce bakakalmış olacağım ki, Cemal bunun farkına varmış:

-Mülazim Efendi demişti, galiba canın bisküvi istiyor, olmadığı için yiyemiyorsun. Her halde çay da içmek istersin? Bana bakıp içini çekiyor ve belki de kızıyorsun. İstersen bir bardak çay vereyim, sağlığıma dua et!

Bu başlangıç, aramızda arkadaşlık bağı kurdu…

Üçüncü gündü. Atlı karargâh üyeleri, Toroslar’ı aşmış, Tarsus’a gelmiştik. Bir hana indik. O tarihte elektrikli bir kasabacık; lokantası, berberi ve oteliyle bize bulunmaz bir nimet gibi geldi. Posta başı Rahmi’yle beraber berbere gittik, lokantaya gittik. Üç günden beri yoksun bulunduğumuz bir sıcak yemeğe kavuştuk. Akşam hamamdan sonra geceyi Tarsus’un bir otelinde geçirdik. İki üç gün orada kaldık. Bizim tümene mensup birlikleri bekliyorduk…

Resim-6: Tarsus'ta elektrik

Portakal ağaçlarını ilk kez Tarsus’ta görmüştük. O gün akşama kadar ellisi, altmışı bir kuruşa alınan ve yollarda yığılı duran portakalları yemekten bıkmıştık. Biz o gün çok ucuza aldığımız portakalları yağma etmekten memnunduk. Ama düşünemiyorduk ki, bütün yaşama koşullarını portakala bağlamış köylü mahvolmaktaydı."

KAYNAKLAR

1-Uğur Pişmanlık-Burak Köroğlu. Gezginlerin Gözüyle Tarsus. Arkeoloji ve Sanat Yayınları. İstanbul, 2012

2-İlhan Selçuk. Yüzbaşı Selahattin'in Romanı 1-2. Cumhuriyet Yayınları, İstanbul, 2010

4870
Yorum yap
ALİ İHSAN ÖKTEN
Diğer yazıları
SHAKESPEARE’NİN TARSUS’U 08.10.2018 tarihinde yayınlandı ve 46400 kez okundu.
KLEOPATRA KAPISI: TARİHİN EN ROMANTİK KAPISI 13.12.2018 tarihinde yayınlandı ve 14753 kez okundu.
TARSUS’TA DOĞUP DÜNYAYA YAYILAN GİZEMLİ DİN: MİTRAS GİZEMCİLİĞİ 21.01.2019 tarihinde yayınlandı ve 40320 kez okundu.
ROMA İMPARATORLUĞU DÖNEMİNDE DÜNYANIN EN GÜÇLÜ ÜNİVERSİTESİ: TARSUS ÜNİVERSİTESİ 14.02.2019 tarihinde yayınlandı ve 8571 kez okundu.
ROMA İMPARATORLUĞU DÖNEMİNDE KİLİKYA’NIN İKİ BAŞKENTİ; TARSUS VE ANAVARZA 05.03.2019 tarihinde yayınlandı ve 11115 kez okundu.
EVLİYA ÇELEBİ’NİN TARSUS’U 02.04.2019 tarihinde yayınlandı ve 9511 kez okundu.
SABAHATTİN ALİ’NİN İZİNDEN SİNOP CEZAEVİ 28.05.2019 tarihinde yayınlandı ve 33028 kez okundu.
AZİZ PAVLUS’UN TARSUSLU OLMASI BİR TESADÜF DEĞİLDİ / SAINT PAUL'S BEING FROM TARSUS WAS NOT A CHANCE 04.07.2019 tarihinde yayınlandı ve 12575 kez okundu.
TARSUS’UN ASTROLOJİK ÖNEMİ 09.08.2019 tarihinde yayınlandı ve 6623 kez okundu.
KUM ZAMBAĞI: SOYU TÜKENMEDEN GÖRMENİZ GEREKEN BİR BİTKİ 03.09.2019 tarihinde yayınlandı ve 6327 kez okundu.
MİTOLOJİDEN GÜNÜMÜZE TARSUS ADI NEREDEN GELMEKTEDİR? ORIGINS OF THE NAME TARSUS FROM MYTHOLOGY TO THE PRESENT DAY 10.10.2019 tarihinde yayınlandı ve 19882 kez okundu.
HELSİNKİ VE SONBAHAR 08.11.2019 tarihinde yayınlandı ve 7868 kez okundu.
STOACILIK FELSEFESİNDE TARSUS’UN YERİ - SIGNIFICANCE OF TARSUS IN STOIC PHILOSOPHY 15.12.2019 tarihinde yayınlandı ve 6264 kez okundu.
AMİN MAALOUF’UN ÇUKUROVASI 19.01.2020 tarihinde yayınlandı ve 8286 kez okundu.
ATATÜRK VE TARSUS 21.02.2020 tarihinde yayınlandı ve 19306 kez okundu.
ATATÜRK VE TARSUS-2 01.04.2020 tarihinde yayınlandı ve 5390 kez okundu.
ANTAKYA MÜZE OTEL: HEM MÜZE HEM OTEL 12.06.2020 tarihinde yayınlandı ve 17382 kez okundu.
DÜNYANIN İLK COĞRAFYACISI STRABON’UN TARSUS’U 05.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 14343 kez okundu.
PİRİ REİS’İN KİTAB-I BAHRİYE İSİMLİ ESERİNDE ÇUKUROVA HARİTASI VE TARSUS 26.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 6124 kez okundu.
TARSUSLULAR ANTİK ROMA DÖNEMİN DE BİLE YAYLALARA ÇIKARDI 13.02.2021 tarihinde yayınlandı ve 4505 kez okundu.
ANTİK ROMA DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE TARSUS’TA SITMA, RHEGMA GÖLÜ VE KARABUCAK ORMANI 23.03.2021 tarihinde yayınlandı ve 6082 kez okundu.
TARİHTEN KAYBOLAN TARSUS KALESİ 14.05.2021 tarihinde yayınlandı ve 6335 kez okundu.
BİZANS İMPARATORU JUSTİNİANUS’TAN GÜNÜMÜZE, YAPAYLIKTAN DOĞALLIĞA TARSUS ŞELALESİ 20.06.2021 tarihinde yayınlandı ve 4790 kez okundu.
YANGINDAN SONRA… ALADAĞLAR KARADAĞLAR OLDU… 08.08.2021 tarihinde yayınlandı ve 3227 kez okundu.
BIR DENIZ KIZI EFSANESI; MARPESSA 13.09.2021 tarihinde yayınlandı ve 12038 kez okundu.
MİTOLOJİK KYDNOS IRMAĞINDAN TÜRKİYE’DE İLK ELEKTRİK SANTRALININ KURULDUĞU BUGÜNKÜ BERDAN NEHRİ VEYA TARSUS ÇAYINA 17.11.2021 tarihinde yayınlandı ve 6299 kez okundu.
ANTİK ÇAĞDA KİLİKYA VE TARSUS’TA PARFÜM 02.02.2022 tarihinde yayınlandı ve 2852 kez okundu.
TARSUS KİTABESİ: DÜNYANIN EN ESKİ ÖZGÜRLÜK YAZITI 23.04.2022 tarihinde yayınlandı ve 5413 kez okundu.


ALİ İHSAN ÖKTEN
Diğer yazıları
SHAKESPEARE’NİN TARSUS’U 08.10.2018 tarihinde yayınlandı ve 46400 kez okundu.
KLEOPATRA KAPISI: TARİHİN EN ROMANTİK KAPISI 13.12.2018 tarihinde yayınlandı ve 14753 kez okundu.
TARSUS’TA DOĞUP DÜNYAYA YAYILAN GİZEMLİ DİN: MİTRAS GİZEMCİLİĞİ 21.01.2019 tarihinde yayınlandı ve 40320 kez okundu.
ROMA İMPARATORLUĞU DÖNEMİNDE DÜNYANIN EN GÜÇLÜ ÜNİVERSİTESİ: TARSUS ÜNİVERSİTESİ 14.02.2019 tarihinde yayınlandı ve 8571 kez okundu.
ROMA İMPARATORLUĞU DÖNEMİNDE KİLİKYA’NIN İKİ BAŞKENTİ; TARSUS VE ANAVARZA 05.03.2019 tarihinde yayınlandı ve 11115 kez okundu.
EVLİYA ÇELEBİ’NİN TARSUS’U 02.04.2019 tarihinde yayınlandı ve 9511 kez okundu.
SABAHATTİN ALİ’NİN İZİNDEN SİNOP CEZAEVİ 28.05.2019 tarihinde yayınlandı ve 33028 kez okundu.
AZİZ PAVLUS’UN TARSUSLU OLMASI BİR TESADÜF DEĞİLDİ / SAINT PAUL'S BEING FROM TARSUS WAS NOT A CHANCE 04.07.2019 tarihinde yayınlandı ve 12575 kez okundu.
TARSUS’UN ASTROLOJİK ÖNEMİ 09.08.2019 tarihinde yayınlandı ve 6623 kez okundu.
KUM ZAMBAĞI: SOYU TÜKENMEDEN GÖRMENİZ GEREKEN BİR BİTKİ 03.09.2019 tarihinde yayınlandı ve 6327 kez okundu.
MİTOLOJİDEN GÜNÜMÜZE TARSUS ADI NEREDEN GELMEKTEDİR? ORIGINS OF THE NAME TARSUS FROM MYTHOLOGY TO THE PRESENT DAY 10.10.2019 tarihinde yayınlandı ve 19882 kez okundu.
HELSİNKİ VE SONBAHAR 08.11.2019 tarihinde yayınlandı ve 7868 kez okundu.
STOACILIK FELSEFESİNDE TARSUS’UN YERİ - SIGNIFICANCE OF TARSUS IN STOIC PHILOSOPHY 15.12.2019 tarihinde yayınlandı ve 6264 kez okundu.
AMİN MAALOUF’UN ÇUKUROVASI 19.01.2020 tarihinde yayınlandı ve 8286 kez okundu.
ATATÜRK VE TARSUS 21.02.2020 tarihinde yayınlandı ve 19306 kez okundu.
ATATÜRK VE TARSUS-2 01.04.2020 tarihinde yayınlandı ve 5390 kez okundu.
ANTAKYA MÜZE OTEL: HEM MÜZE HEM OTEL 12.06.2020 tarihinde yayınlandı ve 17382 kez okundu.
DÜNYANIN İLK COĞRAFYACISI STRABON’UN TARSUS’U 05.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 14343 kez okundu.
PİRİ REİS’İN KİTAB-I BAHRİYE İSİMLİ ESERİNDE ÇUKUROVA HARİTASI VE TARSUS 26.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 6124 kez okundu.
TARSUSLULAR ANTİK ROMA DÖNEMİN DE BİLE YAYLALARA ÇIKARDI 13.02.2021 tarihinde yayınlandı ve 4505 kez okundu.
ANTİK ROMA DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE TARSUS’TA SITMA, RHEGMA GÖLÜ VE KARABUCAK ORMANI 23.03.2021 tarihinde yayınlandı ve 6082 kez okundu.
TARİHTEN KAYBOLAN TARSUS KALESİ 14.05.2021 tarihinde yayınlandı ve 6335 kez okundu.
BİZANS İMPARATORU JUSTİNİANUS’TAN GÜNÜMÜZE, YAPAYLIKTAN DOĞALLIĞA TARSUS ŞELALESİ 20.06.2021 tarihinde yayınlandı ve 4790 kez okundu.
YANGINDAN SONRA… ALADAĞLAR KARADAĞLAR OLDU… 08.08.2021 tarihinde yayınlandı ve 3227 kez okundu.
BIR DENIZ KIZI EFSANESI; MARPESSA 13.09.2021 tarihinde yayınlandı ve 12038 kez okundu.
MİTOLOJİK KYDNOS IRMAĞINDAN TÜRKİYE’DE İLK ELEKTRİK SANTRALININ KURULDUĞU BUGÜNKÜ BERDAN NEHRİ VEYA TARSUS ÇAYINA 17.11.2021 tarihinde yayınlandı ve 6299 kez okundu.
ANTİK ÇAĞDA KİLİKYA VE TARSUS’TA PARFÜM 02.02.2022 tarihinde yayınlandı ve 2852 kez okundu.
TARSUS KİTABESİ: DÜNYANIN EN ESKİ ÖZGÜRLÜK YAZITI 23.04.2022 tarihinde yayınlandı ve 5413 kez okundu.