Üye Ol / Giriş yap


Tarih

OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E ADANA KABADAYILARI (1)

AHMET KARATAŞ 21.05.2021

        Son günlerde, özellikle de sosyal medyanın etkin ve yaygın kullanımı sonucunda, gün geçmiyor ki bir şehrin ya da yerleşim yerinin eski kabadayıları veyahut külhanbeyleri hakkında, yazılı veya görsel bir paylaşım olmasın!

         Giyim kuşamları, fantastik öyküleri ve mevcut kamu düzenine karşı çıkan tutum ve davranışları nedeniyle toplumsal hafızamızdaki tazeliğini koruyorlar. Onlara karşı duyulan ilgi ve merakımız ise, tarihsel bir vaka olarak ortada duruyor.

        Osmanlı’nın başat şehirlerinden birisi olan Adana’nın, bu bağlamda dile gelebilecek çok sayıda kabadayısı veya külhanbeyi olduğunu söylemek, abartı olmadığı gibi, meçhule giden bilinmezlik deryasında, araştırmalara muhtaç bir konu olarak varlığını koruyor.

         Bunca kelamdan sonra denilebilir ki, kim bunlar? Hayatımızın bir yerinde duran, kitap ve dergilerde heyecan verici ve merak uyandırıcı öykülerini okuduğumuz bu kabadayılar ya da külhanbeyleri nasıl insanlardı? Osmanlı’dan günümüze, kahramanlık düzeyinde ün ve itibara nail olan bu şahıslar, ne tür işlerle meşgul olurlardı? Elbette soruları daha da çoğaltmak mümkün!

         Refik Halit Karay, 27 Ağustos 1942 tarihli Tan Gazetesi’nde “Kaybolan yerine gelen sınıf” adlı yazısında, tam da bu konu üzerinde durur. Yazısında özetle; “Bugün ortalıkta ne hakiki kabadayı, ne de bildiğimiz üslupta külhanbeyi kalmıştır. Sahteleri de azalmış, yahut istihale (başkalaşım) geçirip modernleşerek ve büsbütün dejenere (yozlaşma) olarak babistil ( uçuk-kaçık ve tuhaf giyinenler) adı altında meziyetsiz ve acaip bir sınıfa ayrılmıştır” der.

         Aslında Refik Halit Karay, yukarıda dile getirdiği bir cümle ile kabadayı veya külhanbeyi kavramının evrildiği süreci, berrak bir biçimde özetler. “Bildiğimiz üslupta külhanbeyi” diyerek, gerçekte var olan ve henüz evrimleşmemiş halini betimler. Ona göre külhanbeyi;

  • Hayatın her türlü çilesini güler yüzle karşılayan,
  • Her vakit neşeli, güler yüzlü, kaygısız ve sevimli bir halk çocuğu,
  • Toplumsal eşitsizliğe ve çelişkilere karşı isyan babında ahlaki, gelenek ve görenekleri ile hukuki kuralları hiçe sayan,
  • İşi, iyimserliğe ve alaya alma yolunu tercih etmiş bir diyojen; bir cins mizahçı ve özgürlüğü kendisine şiar edinmiş bir filozof,
  • Adalet ve düzeni kendi gücüne ve kuvvetine güvenerek yoluna koyma tercihini temkinli ve efendi bir tarzda yerine getirmeye çalışan bir babayiğit ve asi,
  • Haksızlığa uğrayanları korumakta ve beşe karşı bir kişi olarak mücadele etmekten zevk alan,
  • Gösterişten ve caka satmaktan uzak duran kişidir…

Refik Halit Bey, ilgili yazısında, külhanbeyi veyahut kabadayının, 1940’lı yıllarda karşılaşılan halini de gözler önüne serer. Bir bakıma evrimleşmiş halini. Hatta sahtesinin bile azaldığını büsbütün yozlaştığını özellikle vurgular. Yine ona göre anılan yılardaki külhanbeyi ya da kabadayı;

  • Omzuna ceketini atıp, ona buna sataşan ve küfür eden,
  • Geçinmek için her türlü hukuksuz işlere bulaşan,
  • Her şartta meydan okuyan,
  • İğrenç, aşağılık ve suçlu bir insan tipolojisine bürünen,
  • Evsiz barksız, işsiz güçsüz ve sokaklarda dolaşan,
  • Uçuk kaçık ve tuhaf giysiler içinde yeteneksiz, kişidir…

Refik Halit Bey ayrıca yazısında, kabadayı-külhanbeyi tiplerini birbirine karıştırıp her ikisini de yanlış ve eksik tarif edenleri de kusurlu bulur. Birbirinden ayırt edemeyenleri üstünkörü, yarım yamalak, kulaktan dolma bilgi ve ehline sorulup araştırma yapılmadan uluorta konuşan ve yazanları ayıplar. Külhanbeyi için “ serseri, uçarı ve çapkın” tanımını yapan sözcükleri de yetersiz bulan Refik Halit Bey, bu bilinmezlik içinde, kabadayı ve külhanbeyi kavramının kof, sulu, sahte, özenti ve benzeşen değerlerde anlam kazandığını tekrarlar.

O halde gelelim Adana kabadayılarına veyahut külhanbeylerine…

Devamı gelecek yazıda...

 

603
Yorum yap
AHMET KARATAŞ
Diğer yazıları
ÇUKUROVA'DA EVVEL ZAMAN SEYYAHLARI 26.10.2018 tarihinde yayınlandı ve 3378 kez okundu.
2400 YIL ÖNCE TARSUS VE ÇEVRESİ 21.11.2018 tarihinde yayınlandı ve 4508 kez okundu.
ANTİK ÇAĞ YAZARI STRABON’UN İZİNDE ÇUKUROVA’DA SEYAHAT 11.01.2019 tarihinde yayınlandı ve 3289 kez okundu.
ADANA’NIN MİLLİ MÜCADELE DESTANI’NA TANIKLIK EDEN ÜÇ KARDEŞ: 28.02.2019 tarihinde yayınlandı ve 3709 kez okundu.
2. ABDÜLHAMİD FOTOĞRAF KOLEKSİYONU’NDA ADANA 12.01.2020 tarihinde yayınlandı ve 1909 kez okundu.
SEYHAN NEHRI’NIN GIZEMLI GERDANLIĞI: TAŞKÖPRÜ 11.02.2020 tarihinde yayınlandı ve 2372 kez okundu.
KİLİKYA’YA YOLCULUK YA DA VİCTOR LANGLOİS 26.08.2020 tarihinde yayınlandı ve 1116 kez okundu.
ADANA’DA BİR OSMANLI VALİSİ: ZİYA PAŞA YA DA ADANALININ TİYATROYLA İMTİHANI… 01.10.2020 tarihinde yayınlandı ve 1040 kez okundu.
MISIRLI İBRAHİM PAŞA’NIN MENEMENCİOĞULLARI İLE İMTİHANI : GEÇMİŞ ZAMAN OLUR Kİ… 06.10.2020 tarihinde yayınlandı ve 662 kez okundu.
ALİ MÜNİF YEĞENAĞA, 1874-1951: İTTİHAT VE TERAKKİ CEMİYETİ’NİN NİZAMNAMESİNİ YAZAN ADANALI… 09.11.2020 tarihinde yayınlandı ve 997 kez okundu.
SAL-İ CEDİDİNİZ (YENİ YILINIZ) KUTLU OLSUN… 22.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 438 kez okundu.
GEZGİN, EDWİN JOHN DAVİS’İN ŞAHMERAN’I… 29.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 575 kez okundu.
ÇOBAN DEDE: HÜZÜNLÜ BİR AŞK HİKAYESİ… 21.01.2021 tarihinde yayınlandı ve 2683 kez okundu.
AHMET NADİR İŞİSAĞ (1948-2020): ÇUKUROVA’NIN ROMANTIK YAKIŞIKLISI… 27.01.2021 tarihinde yayınlandı ve 1638 kez okundu.
ÇUKUROVA’DA BİR BİTKİ TACİRİ: ÇIÇEKÇI ALMAN WALTER SIEHE, 1859-1928… 09.06.2021 tarihinde yayınlandı ve 358 kez okundu.


AHMET KARATAŞ
Diğer yazıları
ÇUKUROVA'DA EVVEL ZAMAN SEYYAHLARI 26.10.2018 tarihinde yayınlandı ve 3378 kez okundu.
2400 YIL ÖNCE TARSUS VE ÇEVRESİ 21.11.2018 tarihinde yayınlandı ve 4508 kez okundu.
ANTİK ÇAĞ YAZARI STRABON’UN İZİNDE ÇUKUROVA’DA SEYAHAT 11.01.2019 tarihinde yayınlandı ve 3289 kez okundu.
ADANA’NIN MİLLİ MÜCADELE DESTANI’NA TANIKLIK EDEN ÜÇ KARDEŞ: 28.02.2019 tarihinde yayınlandı ve 3709 kez okundu.
2. ABDÜLHAMİD FOTOĞRAF KOLEKSİYONU’NDA ADANA 12.01.2020 tarihinde yayınlandı ve 1909 kez okundu.
SEYHAN NEHRI’NIN GIZEMLI GERDANLIĞI: TAŞKÖPRÜ 11.02.2020 tarihinde yayınlandı ve 2372 kez okundu.
KİLİKYA’YA YOLCULUK YA DA VİCTOR LANGLOİS 26.08.2020 tarihinde yayınlandı ve 1116 kez okundu.
ADANA’DA BİR OSMANLI VALİSİ: ZİYA PAŞA YA DA ADANALININ TİYATROYLA İMTİHANI… 01.10.2020 tarihinde yayınlandı ve 1040 kez okundu.
MISIRLI İBRAHİM PAŞA’NIN MENEMENCİOĞULLARI İLE İMTİHANI : GEÇMİŞ ZAMAN OLUR Kİ… 06.10.2020 tarihinde yayınlandı ve 662 kez okundu.
ALİ MÜNİF YEĞENAĞA, 1874-1951: İTTİHAT VE TERAKKİ CEMİYETİ’NİN NİZAMNAMESİNİ YAZAN ADANALI… 09.11.2020 tarihinde yayınlandı ve 997 kez okundu.
SAL-İ CEDİDİNİZ (YENİ YILINIZ) KUTLU OLSUN… 22.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 438 kez okundu.
GEZGİN, EDWİN JOHN DAVİS’İN ŞAHMERAN’I… 29.12.2020 tarihinde yayınlandı ve 575 kez okundu.
ÇOBAN DEDE: HÜZÜNLÜ BİR AŞK HİKAYESİ… 21.01.2021 tarihinde yayınlandı ve 2683 kez okundu.
AHMET NADİR İŞİSAĞ (1948-2020): ÇUKUROVA’NIN ROMANTIK YAKIŞIKLISI… 27.01.2021 tarihinde yayınlandı ve 1638 kez okundu.
ÇUKUROVA’DA BİR BİTKİ TACİRİ: ÇIÇEKÇI ALMAN WALTER SIEHE, 1859-1928… 09.06.2021 tarihinde yayınlandı ve 358 kez okundu.